Oprócz przedstawicieli LGD, w Forum Lokalnych Grup Działania uczestniczyli pracownicy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) jako Instytucji Zarządzającej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), Urzędów Marszałkowskich, Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jak również osoby reprezentujące Polską Sieć LGD i sieci regionalne oraz Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich, któremu podlaski Urząd Marszałkowski powierzył organizację tego wydarzenia.

W spotkaniu uczestniczyli także goście zagraniczni z Instytucji Zarządzających oraz Lokalnych Grup Działania z Francji (4 przedstawicieli), Węgier (2 przedstawicieli), Finlandii (3 przedstawicieli) i Litwy (2 przedstawicieli). Łącznie w Forum LGD uczestniczyło 11 przedstawicieli z 4 państw członkowskich Unii Europejskiej.

Poniedziałek, 13 maja

Sesja 1. Powitanie uczestników i zaproszonych gości oraz przedstawienie celów i programu konferencji

Konferencję otworzył wicemarszałek województwa podlaskiego, pan Mieczysław Kazimierz Baszko. W swoim wystąpieniu podkreślił, że podejście Leader okazało się skutecznym narzędziem rozwoju lokalnego na obszarze województwa podlaskiego. Następnie dodał, że społeczność lokalna musi być partnerem samorządu terytorialnego, aby on skutecznie mógł realizować swoje zadania. Forum LGD – powiedział w dalszej części swojego wystąpienia wicemarszałek województwa podlaskiego – daje szansę na wymianę doświadczeń oraz wypracowanie wspólnego stanowiska w zakresie oczekiwań lokalnych grup działania wobec perspektywy po 2013 r. Pan Mieczysław Kazimierz Baszko podkreślił również rolę LGD w rozwoju obszarów wiejskich i nawiązał do zasady subsydiarności, sformułowanej po raz pierwszy w encyklice „O odnowieniu ustroju społecznego” z 1931 roku. Zasada ta stanowi jedną z fundamentalnych zasad Unii Europejskiej, której praktycznym odzwierciedleniem jest między innymi przekazanie decyzji w ręce lokalnych społeczności w podejściu Leader. Samorząd nie może i nie powinien wyręczać społeczności lokalnej z zadań, które mogą skutecznie wykonać we własnym zakresie. Na zakończenie odczytał fragment z Encykliki Papieża Piusa XI z 1931 r. „O odnowieniu ustroju społecznego”:

 

Jak nie wolno jednostkom wydzierać i na społeczeństwo przenosić tego, co mogą wykonać z własnej inicjatywy i własnymi siłami, podobnie nieprawidłowością, szkodą społeczną i zakłóceniem porządku jest zabierać mniejszym i niższym społecznościom te zadania, które mogą spełnić, i przekazywać je społecznościom większym i wyższym”

 

Zebranych przywitali również: pan Andrzej Hałasiewicz, reprezentujący Kancelarię Prezydenta RP, oraz pan Ryszard Kamiński, prezes zarządu Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich, który przypomniał cele spotkania oraz dziesięcioletnią historię starań FAOW na rzecz najpierw wprowadzenia podejścia Leader do Polski, a następnie jego doskonalenia i upowszechniania. Następnie moderatorzy prowadzący całą konferencję – pani Urszula Budzich-Szukała oraz pan Ryszard Zarudzki, krótko przedstawili program i metodologię przebiegu spotkania.

Sesja 2. Plenarny panel dyskusyjny: LEADER w Europie i w Polsce z perspektywy LGD

Pierwsza dyskusja panelowa była poświęcona ocenie dokonań Leadera w Europie i w Polsce z punktu widzenia Lokalnych Grup Działania.

W omawianym panelu głos zabrali goście z zagranicy: Denis Lamard z LGD Pays de la Bresse Bourguignonne (Francja) [do ściągnięcia: prezentacja Denisa Lamard], Marja Kares-Oksman z LGD Pyhäjärviseutu (Finlandia) [do ściągnięcia: prezentacja Marji Kares-Oksman], oraz z Polski: Ryszard Kamiński z LGD „Nasza Krajna i Pałuki”; ponadto w panelu moderatorów wspierała Irena Krukowska-Szopa z Fundacji „Zielona Akcja”, jednocześnie przedstawicielka dolnośląskiej sieci LGD.

Paneliści oraz dyskutanci z sali odpowiadali na poniżej zadawane przez moderatorów pytania:

• jak zmieniało się podejście do LEADERA podmiotów zaangażowanych w jego wdrażanie od rozpoczęcia programu do dziś?

• czego nauczyły się społeczności lokalne dzięki uczestnictwu w podejściu LEADER?

• jak zmienił się obraz wsi dzięki podejściu LEADER?

• jaka powstała wartość dodana?

• czym się różnią beneficjenci LEADERA od beneficjentów standardowych działań odgórnych i na ile otrzymują odmienne wsparcie?

• na ile podejście LEADER jest wciąż czymś nowym?

Zarówno poszczególni paneliści jaki i uczestnicy z sali w swoich wypowiedziach w trakcie dyskusji panelowej podkreślali, że podejście Leader przyczyniło się m.in. do:

  • tworzenia miejsc pracy i rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich,
  • zmiany sposobu myślenia mieszkańców wsi oraz wzrostu ich odpowiedzialności za obszar, na którym mieszkają,
  • budowania współpracy między różnymi podmiotami,
  • wzmacniania demokracji poprzez przekazanie władzy w ręce społeczności lokalnych (przez gościa z Francji zostało to określone jako pewnego rodzaju „rewolucja”), a także przełamywanie barier nieufności między władzami lokalnymi a mieszkańcami,
  • umożliwienia rozwoju obszarów „defaworyzowanych”, odejście od wspierania przede wszystkim dużych ośrodków miejskich,
  • integrowania partnerów pochodzących z różnych sektorów,
  • budowania zdolności lokalnych organizacji pozarządowych, które nie muszą dzięki temu „żebrać” o środki,
  • aktywizacji młodzieży i stymulowania działań na rzecz dzieci,
  • aktywizacji kobiet i tworzenia dla nich nowych miejsc pracy,
  • odwrócenia trendu depopulacji obszarów wiejskich,
  • wsparcia nowych inicjatyw, m.in. poprzez finansowanie małych projektów, mających zwykle wymiar bardzo praktyczny.

Uczestnicy byli zgodni, że na przestrzeni ostatnich lat podejście osób i podmiotów zaangażowanych we wdrażanie podejścia Leader ulegało ewolucji. Podkreślali, że nawet jeśli w jego wdrażaniu występują pewne błędy i niedoskonałości, ma ono ogromny wpływ na pozytywne zmiany zachodzące na obszarach wiejskich (pokazując, że „wielu małych, skromnych i niepozornych ludzi w wielu miejscach może zmienić świat”). Nawet tam, gdzie początkowo można było wątpić w autentyczność partnerstwa, które powstało głównie po to, aby skorzystać ze środków unijnych przeznaczonych na podejście Leader, zachodzi „efekt Pigmaliona”, który sprawia, że partnerstwa stopniowo poszerzają swój zasięg i stają się autentycznymi reprezentacjami lokalnych społeczności, a mieszkańcy zaczynają dostrzegać potrzebę i wartość myślenia strategicznego.

Po tej wymianie zdań, moderatorzy zaprosili uczestników do zgłaszania tematów, które miałyby stać się przedmiotem dyskusji w małych grupach, zgodnie z metodą „Open Space”[1]. Moderatorzy przed rozpoczęciem tej części Forum LGD zachęcali uczestników do zastanowienia się, na jaki temat chcieliby porozmawiać z innymi uczestnikami konferencji.

            Zgłaszane do dyskusji zagadnienia miały być związane z ogólną tematyką konferencji, dotyczyć np. doświadczeń i osiągnięć podejścia Leader, problemów z jego realizacją, wniosków dla przyszłego okresu programowania, konkretnych przykładów dobrych i złych praktyk itp.).

Zgłoszane przez uczestników zagadnienia stały się przedmiotem dyskusji w małych grupach. Ostatecznie w wyniku przeprowadzonej otwartej dyskusji za najbardziej interesujące zostały uznane następujące tematy:

1. Wartość dodana a „siedem cech” podejścia Leader.

2. Aktywizacja i animacja społeczności lokalnych jako działanie „systemowe” a nie incydentalne.

3. Doskonalenie funkcjonowania sieci regionalnych oraz sieci krajowej LGD.

4. Doświadczenia LGD w zakresie rozwoju edukacji na obszarach wiejskich.

5. Jak powinny wyglądać projekty „parasolowe” w okresie 2014-2020?

6. Współpraca między Lokalnymi Grupami Działania a Lokalnymi Grupami Rybackimi i tworzenie strategii wielofunduszowych.

7. Budowanie pozytywnego wizerunku podejścia Leader.

8. Wdrażanie podejścia RLKS na poziomie regionalnym.

9. Wprowadzanie do obrotu produktów regionalnych a przepisy regulujące bezpieczeństwo żywności.

Sesja 3. Dokonania podejścia LEADER w Europie i w Polsce.

Uczestnicy wybierali grupy dyskusyjne zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, zaś osoby, które zgłaszały dany temat, były zobowiązane również do krótkiego podsumowania rezultatów.

 Dyskusja w grupach była bardzo ożywiona, a wypracowane wnioski stanowią bardzo bogaty materiał, potwierdzający otwartość i kreatywność środowiska zajmującego się Leaderem w Polsce, aktywne podejście do napotykanych problemów oraz dużą zdolność uczenia się i podejmowania nowych wyzwań. Dyskusja pokazała też, że osoby zaangażowane w podejście Leader stosują w praktyce zasady tego podejścia (takie jak partnerstwo, współpraca, podejście oddolne, integrowanie różnych dziedzin) nie tylko w swoich Lokalnych Grupach Działania, ale także w innych obszarach swojej aktywności.

Wśród poruszanych tematów można wyróżnić następujące główne wątki:

 – w zakresie myślenia o podejściu Leader jako całościowej metodzie: podkreślano potrzebę powrotu do kluczowych wartości, na jakich oparte jest podejście Leader, przypomnienia jego głównych zasad i zapewnienia, że warunki i wymogi formalne jego wdrażania będą temu podporządkowane;

 – na poziomie lokalnym: była mowa o wielu praktycznych działaniach, jakie podejmują LGD w swoich środowiskach, np. w zakresie edukacji przez całe życie czy skutecznego wprowadzania do obrotu produktów lokalnych, a także o niezmiernie ważnej roli animowania i aktywizowania społeczności (które zdaniem dyskutantów stanowią o „wartości dodanej” tego podejścia);

 – w obszarze systemu wdrażania: zwracano uwagę na konieczność przekazania LGD większych kompetencji w zakresie oceny wniosków i podziału środków, jak również problem nadmiernej uwagi poświęcanej czasem kwestiom administracyjno-formalnym i finansowym;

 – w obszarze współdziałania między grupami: podkreślano rolę współpracy i sieciowania zarówno w procesie konsultowania przygotowywanych rozwiązań dla przyszłego okresu, jak i w procesie doskonalenia funkcjonowania samych grup, budowania zaufania między LGD i LGR oraz w działaniach upowszechniających pozytywne efekty podejścia Leader do szerszego kręgu odbiorców.

 Poniżej zaprezentowano efekty prac przykładowo wybranych zespołów (ze względu na techniczne możliwości nie przedstawiono wszystkich plansz). Każdy z zespołów wykazał się dużą aktywnością, a każde z zaprezentowanych grupowych sprawozdań cechowała kompetencja i wysoki poziom prezentowanych treści. Zainteresowani mogą znaleźć więcej informacji na stronie internetowej, na której umieszczono nagrania video z Forum LGD:

http://www.tv.wrotapodlasia.pl/index.php?a=movie/show&id=1316

1.Wartość dodana a „siedem cech” podejścia Leader.

Przykłady wartości dodanej (wybrane)

– pomoc, doradztwo, opieka projektowa,

– możliwość współdecydowania,

– tworzenie społeczeństwa obywatelskiego,

– współpraca w obszarach, którymi nie zajmują się
samorządy

– możliwość współpracy w ramach partnerstwa trzech sektorów (społecznego, publicznego, gospodarczego)

 2.Aktywizacja i animacja społeczności lokalnych jako działanie „systemowe” a nie incydentalne.

Działania animacyjne są wizytówką LGD, tworzą wartość dodaną. Niestety zdaniem uczestników grupy dyskusyjnej LGD skupiły się na absorpcji środków, zapominając o potrzebie animacji. Uznano, że działania animacyjne ukierunkowują działania partnerów w zakresie współpracy. Ważne jest jednak, aby LGD nie koncentrowały się głównie na pieniądzach, lecz na działaniach operacyjnych i realizacji celów. W całym procesie dużą rolę odgrywa animator i lider. Wszystko powinno mieć swoją kolejność, poprzez aktywizację i animację, aż po zarządzanie zmianą.

3.Doskonalenie funkcjonowania sieci regionalnych oraz sieci krajowej LGD.

Dla poprawy funkcjonowania sieci KSOW (regionalnych i krajowej) za kluczowe uznano dyspozycyjność, rzetelność i zaangażowanie osób włączonych w konkretne działania sieci. Pracownicy KSOW powinni być certyfikowanymi animatorami z doświadczeniem, to oni powinni organizować spotkania LGD, dobrze je poznać, prowadzić prawdziwą i systematyczną animację, identyfikować dobre praktyki, poszukiwać „wymiernych” efektów.

Działania sieci oddolnych tworzonych przez same LGD powinny stanowić koszt kwalifikowalny. Polska sieć LGD powinna szeroko lobbować na rzecz podejścia Leader, w szczególności jest to ważne w związku z nowym okresem programowania od 2014 r. Zdaniem uczestników dyskusji sieć powinna działać na rzecz wypracowania spójnego systemu, zaproponować Instytucji Zarządzającej konkretne procedury, dokumenty systemowe jako modelowe przykłady rozwiązań.

            W ramach dyskusji zwrócono uwagę, że często brakuje informacji na ile konsultacje wpłynęły na ostateczny kształt dokumentu, ponieważ brak informacji zwrotnych, czy konsultacje mają jakikolwiek wpływ i są uwzględniane przy ostatecznym kształcie omawianego projektu dokumentu. Sieci regionalne powinny się zająć Rozwojem Lokalnym Kierowanym przez Społeczność (RLKS) i starać się być włączane w pracę grup roboczych dla opracowania Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) w poszczególnych województwach.

4.Doświadczenia LGD w zakresie rozwoju edukacji na obszarach wiejskich.

Pomimo, że ten obszar tematyczny nie cieszył się zainteresowaniem większej grupy uczestników, zostały w nim wypracowane ważne propozycje dotyczące roli edukacji przez całe życie. Działania edukacyjne finansowane w ramach programu LEADER mogą zwiększyć zaangażowanie mieszkańców w proces tworzenia nowych rozwiązań, a także realizacji konkretnych zadań i przedsięwzięć.

 

Jeśli zadbamy o cały proces edukacyjny, to obszary wiejskie będą atrakcyjnym miejscem do zamieszkania. Warto pamiętać, że dzialania lokalne o charakterze edukacyjnym wpływają na wzrost poczucia własnej wartości.

5. Jak powinny wyglądać projekty „parasolowe” w okresie 2014-2020.

 

Zdaniem grupy pracującej nad tym tematem, przede wszystkim należy do maksimum uprościć procedury. Aktualne doświadczenia z wdrażania małych projektów pokazują jak być nie powinno. W nowym okresie programowania należy zrobić wszystko, aby zasady wdrażania były zrozumiałe i transparentne, a projekty możliwe szybko ocenianie. Natomiast jeśli chodzi o proceduralne sprawy dotyczące „parasoli” to do rozstrzygnięcia, zdaniem uczestników Forum LGD pozostaje:

  • kto będzie miał kompetencję do wyboru projektów „parasolowych”, a kto do podpisywania umowy (np. Zarząd LGD),
  • czy oceny kwalifikowalności kosztów powinno dokonać biuro LGD,
  • w jakim trybie i na jakich zasadach powinny być wypłacane środki beneficjentom.

 

            Kolejne zagadnienie dotyczyło problematyki „małych projektów” i „mikropojektów”. Oba instrumenty kierowane są do innych beneficjentów, maja inne zakresy i cele. Linia demarkacyjną (o ile to konieczne) mogłaby być np. wysokość dofinansowania, wkład własny. Pozostaje do wyjaśnienia sprawa w jaki sposób LGD ma się zabezpieczyć się przed ewentualnymi nieprawidłowościami przy realizacji „mikroprojektów” i „małych grantów” realizowanych poprzez LGD (wypłata 90 % zaliczki, kontrole szkoleń, monitoring działań, poprzez krótki okres związania celem – 1 rok.) Dla takich rozwiązań pozytywne mogą się okazać doświadczenia z wdrażania projektów w ramach programu „Działaj Lokalnie”. Ważne aby w nowym okresie LGD miały większe kompetencje, nadal postaje wiele pytań i wątpliwości, np. czy będzie wymagana akredytacja LGD, a jeśli tak, to w jakim zakresie? Należy poszukiwać dobrych kompromisowych rozwiązań, odpowiadających zarówno LGD, jak i instytucji nadzorującej i zarządzającej.

 

6. Współpraca między Lokalnymi Grupami Działania a Lokalnymi Grupami Rybackimi oraz tworzenie strategii wielofunduszowych.

 

Uczestnicy tej grupy roboczej przedstawili m.in. propozycje ogólnych koncepcji funkcjonowania LGD i LGR na danym obszarze w nowym okresie programowania od 2014 r. Jedną z opcji jest sytuacja, kiedy LGD i LGR funkcjonują na danym obszarze tak jak dotychczas, pierwsza w oparciu o opracowaną Lokalną Strategię Rozwoju (LSR), druga Lokalną Strategię Rozwoju Obszarów Rybackich (LSROR). Inny wariant polegałaby na tym że powstają 4 różne biura, które zarządzają kolejnymi 4 funduszami (EFRROW, EFRM, EFS, EFRR) w ramach wspólnie uzgodnionej strategii, ostatnia koncepcja polegałaby na tym, że lokalna społeczność będzie musiała dokonać wyboru między różnymi koncepcjami (patrz zdjęcia powyżej i poniżej).

            Zwrócono uwagę, że do września zostanie wypracowane stanowisko MRiRW co do wytycznych w sprawie opracowywania wielofunduszowych strategii.

            W dyskusji zwracano uwagę na następujące kwestie:

  • informacje z MRiRW – co? jak? kiedy? na jakich zasadach?
  • przekazanie kompetencji LGD w zakresie oceny wniosków i ustalenia wysokości wsparcia,
  • potrzeba uruchomienia środków z KSOW na szkolenia dotyczące budowy ZSR na 2014 -2020,
  • możliwość łączenia potencjału administracyjnego obecnych LGD i LGR,
  • duża potrzeba szkoleń dotyczących przyszłego okresu,

niepewność co do okresu przejściowego (od 30.06.2015 do momentu uruchomienia nowych środków)

7. Budowanie pozytywnego wizerunku podejścia Leader.

 

Zdaniem uczestników dyskusji pozytywny wizerunek rozwoju lokalnego należy budować poprzez identyfikację wizualną, nawiązywanie relacji pomiędzy LGD a lokalnymi partnerami (np. NGO) oraz nacisk na propagowanie i promowanie idei podejścia LEADER. Natomiast wizerunek ogólnopolski jest związany głównie z aktywnością w zgłaszaniu przez LGD swoich stanowisk w ramach konsultowanych dokumentów, czy współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

 

8. Wdrażanie podejścia RLKS na poziomie regionalnym.

Wnioski z dyskusji na temat wdrażania podejścia RLKS na poziomie regionalnym

1. LGD chcą wdrażania tego podejścia na ich terenie działania i są do tego przygotowane.

2. Natomiast nie każda LGD ma potencjał do obsługi więcej niż jednego funduszu.

3. Przedstawiciele LGD powinni się włączyć do grup roboczych opracowujących strategie rozwoju województw.

4. Należy pamiętać o dodatkowych 10% z UE za stworzenie osi priorytetowej RLKS w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego.

5. Należy zwrócić szczególną uwagę na finansowanie kosztów bieżących (zgodnie z zasadą degresywności).

6. Ważne jest utworzenie systemu przepływu informacji.

7. Należy utworzyć grupy międzywojewódzkie na rzecz wdrażania CLLD.

 

9. Wprowadzanie do obrotu produktów regionalnych a przepisy regulujące bezpieczeństwo żywności.

Grupa pracująca nad zagadnieniem wprowadzania do obrotu produktów regionalnych i przepisów regulujące bezpieczeństwo żywności zwróciła uwagę na trzy elementy: pierwszy dotyczy utworzenia i wdrożenia systemu sprzedaży produktów lokalnych przez rolników prowadzących małe gospodarstwa rolne, drugi opracowania kompleksowego i czytelnego aktu prawnego regulującego system wytwarzania i sprzedaży bezpośredniej produktów lokalnych, trzeci element polegałby na wprowadzeniu możliwości sprzedaży bezpośredniej dla przetworów domowych wywarzanych we własnym gospodarstwie z własnych produktów w niewielkich ilościach. Problematyka jest ważna, gdyż obecnie rolnicy mogą sprzedawać bezpośrednio z gospodarstwa tylko produkty nieprzetworzone. Ich ilość jest ograniczona i dotyczy własnych plonów. Oznacza to, że legalnie można kupić od rolnika mleko, ale ser i masło już nie. Przestępstwem jest również sprzedawanie przez rolnika domowych wędlin czy kiełbas własnego wyrobu. Zebrane przez siebie zioła można sprzedawać, ale konfekcjonowanie ich, czyli np. pokrojenie i zapakowanie, wymaga opodatkowania.

Sesja 4. Okres przejściowy w programowaniu funduszy unijnych z perspektywy różnych szczebli:

Kolejna dyskusja panelowa była poświęcona okresowi przejściowemu, czyli temu, co się będzie działo między obecnym a przyszłym okresem programowania. Uczestnikom zadano pytania:

  • jak dobrze zakończyć obecny okres programowania?
  • jak nie utracić zbudowanego potencjału?
  • jak uniknąć opóźnień i sprawnie przejść do realizacji nowego okresu?

W panelu zasiedli: Joanna Gierulska, Naczelnik Wydziału Leader w Departamencie Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Inga Kawałek z LGD Partnerstwo Dorzecza Słupi, a spośród gości zagranicznych Bruno Lion reprezentujący instytucję zarządzającą z francuskiego regionu Midi-Pyrenée (warto w tym miejscu przypomnieć, że we Francji w przyszłym okresie władze regionalne przejmą funkcję Instytucji Zarządzającej dla podejścia Leader), Antti Pitkänen z regionalnej agencji wdrażającej ELY z Finlandii [do ściągnięcie: prezentacja Antti Pitkanena] oraz Victoria Illes z węgierskiego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

            Okres przejściowy budzi obawy LGD, które nie mają pewności czy uda im się przetrwać do momentu, kiedy będą mogły korzystać z nowych środków finansowych, a w dodatku nie są pewne czy będą w ogóle wybrane w nowym okresie. Ponadto prawidłowe wydatkowanie środków z obecnego okresu wymaga dużego wysiłku, a musi ono być prowadzone równolegle z przygotowaniami do nowej perspektywy, i to w sytuacji kiedy ciągle zbyt mało o niej wiadomo. Przedstawiciele LGD podkreślali, że wysiłek lokalnych społeczności w budowaniu partnerstw i strategii oraz potencjał istniejących LGD nie powinny być zmarnowane. Jednocześnie przedstawiciele Instytucji Zarządzającej zwracali uwagę na prowadzoną ewaluację działań LGD oraz możliwość niewydatkowania – a co za tym idzie, utraty – części środków. Zdaniem przedstawicieli LGD, źródłem znacznej części opóźnień nie są jednak LGD, ale Urzędy Marszałkowskie.

            Goście zagraniczni podkreślali, że tego typu problemy i kontrowersje występują we wszystkich krajach UE, ważne jednak aby pamiętać, że LGD i Instytucje Zarządzające (IZ) nie są w tej kwestii oponentami, ale stoją po tej samej stronie i mogą wspólnie podejmować działania zmierzające do rozwiązywania problemów okresu przejściowego. We Francji i Finlandii dyskusje nad nowym okresem są bardziej zaawansowane niż w Polsce (fińskie LGD zostały już nawet poproszone o składanie wstępnych wersji strategii do sierpnia 2013), są też prowadzone z dużym udziałem partnerów lokalnych. W ramach wypowiedzi z sali jeden z dyskutantów z Francji zwrócił uwagę, że rzeczywistość, z jaką stykają się na swoich obszarach LGD jest w naturalny sposób odmienna od tego, jak ją postrzega IZ na poziomie regionalnym czy krajowym, i że taka sytuacja występuje we wszystkich krajach.

Sesja 5. Osiągnięcia Lokalnych Grup Działania – prezentacje

            Na zakończenie pierwszego dnia konferencji Podlaska Sieć LGD zaprezentowała krótką charakterystykę obszarów Podlasia objętych podejściem Leader oraz przegląd najciekawszych projektów. Dobrymi praktykami ze swojego obszaru podzieliło się także kilkoro innych uczestników spotkania. Stosowne prezentacje jak i dostępność na podanej wcześniej stronie www nagrań Video umożliwiają wszystkim zainteresowanym z szczegółowym zapoznaniem się z przedstawioną problematyką.